लेखकः सरोज बानियाँ, युवा अभियान्ता एवं केन्द्रीय अध्यक्ष, नेपाल युवा परिषद
ऐतिहासिक नुवाकोट दरबारको काखमा अवस्थित विदुर नगरपालिका केवल एउटा प्रशासनिक एकाइ मात्र होइन, यो बागमती प्रदेशको एउटा महत्वपूर्ण आर्थिक र सांस्कृतिक केन्द्र पनि हो । उत्तर–दक्षिण व्यापारिक मार्ग (गल्छी–रसुवागढी) को बीचमा अवस्थित हुनुले यस नगरपालिकालाई प्रचुर सम्भावना दिएको छ । तर, सम्भावना हुनु र त्यसलाई यथार्थमा बदल्नु फरक कुरा हुन् । विदुरलाई आधुनिक, समावेशी र समृद्ध नगरपालिका बनाउनका लागि हामीले परम्परागत विकासको ढाँचालाई परिवर्तन गरी उद्यमशीलता, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकुद, पर्यटन र औद्योगिक विकासलाई एकीकृत रूपमा अगाडि बढाउनु आवश्यक छ ।
उद्यमशीलता र रोजगारीको नयाँ आयाम
विदुर नगरपालिकाको सबैभन्दा ठूलो चुनौती र अवसर दुवै यहाँको युवा जनशक्ति हो । हालको अवस्थामा रोजगारीका लागि राजधानी वा विदेशिनुपर्ने बाध्यतालाई अन्त्य गर्न नगरपालिकाले ”उद्यमशील विदुर“ को अवधारणा ल्याउनुपर्छ । यसका लागि नगरपालिकाले केवल पूर्वाधारमा मात्र लगानी नगरी ”मानवीय पुँजी“ मा लगानी गर्नुपर्छ ।
नगरपालिकाले एउटा “इन्नोभेसन र स्टार्टअप हब” स्थापना गर्नुपर्छ, जहाँ नयाँ सोच भएका युवाहरूलाई व्यावसायिक योजना बनाउन सिकाउने, कानुनी प्रक्रियामा सघाउने र सहुलियतपूर्ण ब्याजदरमा ऋण उपलब्ध गराउने व्यवस्था होस् । कृषिमा आधारित उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्न ”एक वडा, एक विशिष्ट उत्पादन“ कार्यक्रम लागू गरी स्थानीय कच्चा पदार्थमा आधारित लघु उद्योगहरूलाई बढावा दिनु पर्छ । जबसम्म स्थानीय सरकारले जोखिम मोल्ने उद्यमीलाई सुरक्षा र प्रोत्साहन दिँदैन, तबसम्म दिगो रोजगारी सिर्जना हुन सक्दैन ।
शिक्षा र सूचना प्रविधिमा आमूल परिवर्तन
एक्काइसौँ शताब्दीको शिक्षा केवल साक्षरतामा सीमित हुनु हुँदैन । विदुर नगरपालिकाका सामुदायिक विद्यालयहरूलाई निजी विद्यालयसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बनाउन ”डिजिटल रूपान्तरण“ अनिवार्य छ । अबको शिक्षा ”चक र टक“ बाट ”क्लिक र कोड“ मा जानुपर्छ । हरेक माध्यमिक विद्यालयमा उच्च गतिको इन्टरनेटसहितको कम्प्युटर ल्याब र स्मार्ट क्लासरुम हुनुपर्छ ।
सूचना प्रविधिलाई केवल शिक्षामा मात्र होइन, नगरपालिकाको सेवा प्रवाहमा पनि पूर्ण रूपले लागू गरिनुपर्छ । ”कागजविहीन प्रशासन“ को लक्ष्य राखेर जन्मदर्तादेखि नक्सा पाससम्मका कार्यहरू अनलाइन प्रणालीमार्फत हुनुपर्छ । यसले भ्रष्टाचार न्यूनीकरण गर्नुका साथै नागरिकको समय र लागत घटाउँछ । साथै, नगरपालिकाले युवाहरूलाई सफ्टवेयर विकास, डाटा इन्ट्री र डिजिटल मार्केटिङ जस्ता सीप सिकाएर ”फ्रिल्यान्सिङ“ मार्फत घरमै बसेर विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने वातावरण बनाउन सक्छ ।
गुणस्तरीय र सर्वसुलभ स्वास्थ्य सेवा
स्वास्थ्य सेवा नागरिकको मौलिक हक हो, तर विदुरका धेरै नागरिक अझै पनि केही सामान्य उपचारका लागि काठमाडौँ धाउनुपर्ने बाध्यतामा छन् । तर त्रिशुली अस्पतालले केही नयाँ र राम्रा कामहरु त गरिरहेको छ तर यति मात्र पर्याप्त छैन । यसको समाधानका लागि जिल्ला अस्पताल र नगर भित्रका स्वास्थ्य केन्द्रहरूको स्तरोन्नति पहिलो शर्त हो । नगरपालिकाले आफ्नै लगानीमा एउटा अत्याधुनिक ”नगर अस्पताल“ वा सुविधा सम्पन्न डायग्नोस्टिक सेन्टर सञ्चालन गर्नुपर्छ, जहाँ गरिब र विपन्न वर्गले निःशुल्क वा सहुलियतमा विशेषज्ञ सेवा पाउन सकून् ।
स्वास्थ्यमा प्रविधिको प्रयोग गर्दै ”टेलि–मेडिसिन“ सेवा सुरु गर्न सकिन्छ, जसले गर्दा गाउँका स्वास्थ्य चौकीमा रहेका बिरामीले नगरका विशेषज्ञ डाक्टरसँग परामर्श लिन सकुन्। साथै, ”प्रिभेन्टिभ हेल्थकेयर“ मा जोड दिँदै नियमित स्वास्थ्य शिविर, मातृ–शिशु सुरक्षा कार्यक्रम र जेष्ठ नागरिकका लागि घरदैलो स्वास्थ्य सेवालाई प्रभावकारी बनाउनु पर्छ । स्वच्छ खानेपानी र सरसफाइलाई पनि स्वास्थ्यकै अभिन्न अंग मानेर अगाडि बढ्नु पर्छ ।
खेलकुद र मनोरञ्जनका आधुनिक पूर्वाधार
स्वस्थ र अनुशासित समाज निर्माणमा खेलकुदको भूमिका अग्रणी हुन्छ । विदुर नगरपालिकाले खेलकुदलाई केवल प्रतियोगितामा मात्र सीमित नगरी यसलाई ”स्पोट्र्स टुरिजम“ र व्यावसायिक खेलकुदको रूपमा विकास गर्नुपर्छ । नगरपालिकामा एउटा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको रंगशाला र हरेक वडामा कम्तीमा एउटा व्यवस्थित खेल मैदान वा कभर्ड हल हुनु आवश्यक छ ।
यसका साथै, सहरी जीवनको तनाव कम गर्न र बालबालिका तथा वृद्धवृद्धाहरूका लागि खुल्ला क्षेत्र र पार्कहरूको विकास गरिनुपर्छ । त्रिशूली नदीको किनारलाई ”रिफ्रेसमेन्ट जोन“ को रूपमा विकास गरी साँझपख टहलिने ठाउँ, साइकल ट्रयाक र बाल उद्यानहरू निर्माण गर्दा नगरको सौन्दर्य मात्र बढ्दैन, स्थानीय व्यापारमा पनि टेवा पुग्छ । खेलकुद एकेडेमी स्थापना गरी स्थानीय प्रतिभालाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म पु¥याउने लक्ष्य नगरपालिकाले राख्नुपर्छ ।
पर्यटन प्रवद्र्धन र सांस्कृतिक संरक्षण
विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक र सांस्कृतिक दृष्टिले अत्यन्तै धनि छ । नुवाकोट दरबार क्षेत्र, नुवाकोटको स्वयम्भू महाचैत्य, भैरवी मन्दिर, देविघाट र विभिन्न जातजातिका मौलिक संस्कृतिहरू यहाँका अमूल्य सम्पत्ति हुन् । तर, यी सम्पदाहरूलाई आर्थिक लाभसँग जोड्न सकिएको छैन । नगरपालिकाले ”ऐतिहासिक विदुर“ को गुरुयोजना बनाएर दरबार क्षेत्रलाई युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गराउन पहल गर्नुपर्छ ।
सांस्कृतिक पर्यटनलाई बढावा दिन स्थानीय पर्व, जात्रा र कलाको संरक्षण गर्दै ”होमस्टे“ (घरवास) कार्यक्रमलाई व्यवस्थित बनाउनुपर्छ । विदुरको रैथाने बालि र रैथाने खानाको पहिचान गरी त्यसको संरक्षण, संबद्र्धन गर्दै बजारीकरणमा बिशेष ध्यान दिनु पर्छ । त्रिशूली नदीमा ¥याफ्टिङ र आसपासका डाँडाहरूमा प्याराग्लाइडिङ वा हाइकिङ ट्रेयलहरू निर्माण गरी साहसिक पर्यटनको केन्द्र बनाउन सकिन्छ । पर्यटनलाई केवल विदेशी पर्यटकमा मात्र सीमित नगरी आन्तरिक पर्यटक तान्नका लागि आकर्षक प्याकेजहरू र पूर्वाधार (होटल, यातायात, सूचना केन्द्र) को विकासमा ध्यान दिनुपर्छ ।
उद्योग र व्यावसायिक वृद्धिको आधार
नगरपालिकाको दिगो विकासका लागि बलियो आर्थिक आधार चाहिन्छ, जुन उद्योग र व्यापारबाट मात्र सम्भव छ । विदुरलाई एउटा ”व्यापारिक ट्रान्जिट हब“ को रूपमा विकास गर्नुपर्छ । यसका लागि नगरपालिकाले एउटा निश्चित क्षेत्रलाई ”औद्योगिक ग्राम“ घोषणा गरी साना तथा मझौला उद्योगहरूलाई एकीकृत रूपमा सञ्चालन गर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ । यसका लागि विश्व बैंक, एशियाली विकास बैंक र अन्य अन्तराष्ट्रिय दातृ निकायहरुसँग विशेष पहल गरी नगरको कार्ययोजना वनाई सहकार्यको लागि पहल गर्नुपर्छ ।
स्थानीय उत्पादनहरू जस्तै कृषि उपज, हस्तकला र काष्ठकलालाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्न ”विदुर कोसेली घर“ र प्रदर्शनी केन्द्रहरूको स्थापना गरिनुपर्छ । व्यवसायीहरूलाई करको बोझ भन्दा पनि सुविधाहरू दिएर लगानी आकर्षित गर्नुपर्छ । उद्योग दर्ता र नवीकरण प्रक्रियालाई सरल बनाउँदै ”लगानीकर्ता मैत्री विदुर“ को पहिचान बनाउनु पर्छ । ठूला कलकारखाना भन्दा पनि स्थानीय कच्चा पदार्थमा आधारित र कम प्रदूषण गर्ने उद्योगहरूलाई प्राथमिकता दिनु आजको आवश्यकता हो ।
अन्त्यमा, विदुर नगरपालिकालाई हामीले कस्तो बनाउने भन्ने कुरा आज हामीले लिने निर्णय र गर्ने लगानीमा भर पर्छ । उल्लेखित ६ वटा क्षेत्रमा सन्तुलित विकास गर्न सकेमा विदुर केवल एउटा प्रशासनिक केन्द्र मात्र नभई समृद्धि, आधुनिकता र पहिचानको संगम स्थल बन्नेछ । यसका लागि नगरपालिकाको नेतृत्व, निजी क्षेत्र र नागरिक समाजको त्रिपक्षीय सहकार्य अपरिहार्य छ । ”हाम्रो विदुर, राम्रो विदुर र समृद्ध विदुर“ बनाउने संकल्पका साथ सबै लागिपर्ने हो भने यो लक्ष्य प्राप्ति असम्भव छैन । यस तर्फ बर्तमान नेतृत्व र आगमी आउने नेतृत्वले पनि बिेशेष ध्यान दिन आवश्यक छ ।
क्याटेगोरी : विचार / ब्लग
थप समाचार
धेरै पढिएका
प्रतिक्रिया दिनुहोस